Thalidomide Faciası: Tarihin En Korkunç İhmali

Dünyadaki tüm canlıların hayatta kalmasını, yaşamını devam ettirebilmesini sağlayan temel sektör şüphesiz sağlık sektörüdür. Ancak maalesef her sektörde olduğu gibi sağlık sektöründe de geçmişte büyük facialar yaşanmıştır. 1970 yılında üretilen Thalidomide adlı ilaç, tarihte kara bir leke olarak kayıtlarda yerini almıştır. Chemie Grünenthal adındaki bir Alman firmasının öncülüğünde üretilen bu ilaç, Contergan ticari adıyla ilk olarak Batı Almanya pazarında ortaya çıkan ve 7’den 70’e, gebeler dahil olmak üzere herkes için ‘güvenli’ olarak reklamı yapılmış ve reçetesiz satılmaya başlanmıştır. İlaç ilk piyasaya sürüldüğü dönemde hastalarda herhangi bir rahatsızlığa sebep olmamıştır. Ancak ilerleyen dönemlerde ilacın yan etkileri hamilelerde baş göstermiştir. İlacın kullanımdan etkilenen toplam embriyo sayısının 10.000 olduğu tahmin edilmektedir ve bunların yaklaşık %40'ı doğum sırasında ölmüştür. Hayatta kalanların ise uzuv, göz, idrar yolu ve kalp sorunları oluşmuştur. Özellikle yeni doğan çocukların ilerleyen yaşlarında kemik gelişimini geriletmiş, kalp rahatsızlıklarının baş göstermesine sebebiyet vermiştir. Firma ürünü sadece üretmekle kalmayıp ABD'ye de satışını gerçekleştirmek istemiştir. Ancak başarılı olamamıştır. Çünkü Amerika bu faciadan Gıda ve İlaç Dairesi çalışanı Dr. Frances Kelsey sayesinde kurtulmuştur. Dr. Frances Kelsey’in hamilelik esnasında Thalidomide kullanımının güvenliliği konusunda güçlü şüpheleri vardı. Thalidomide'in Amerikalı ruhsat sahibinin kapsamlı güvenlik testleri olmadan ilacını piyasaya çıkarmasını engellemiştir. Amerika, işini hakkıyla yapan Dr. Frances Kelsey sayesinde facianın eşiğinden dönmüştür. Ancak Dünya genelinde ilacın bilançosu ağır olmuştur. 4 yıl boyunca piyasadaki yerini almaya devam eden ilaç yüzünden 4 yılın sonunda 90 binden fazla düşük ve 10 bini aşan kolsuz ve bacaksız bebekler Dünyaya gelmiştir. Öte yandan doğum kaynaklı kusurlar sebebiyle gelişimini tamamlayamamış parmaklar, sağırlık, körlük, yarık damak ve kalpte, sinirlerde, cinsel organlarda, böbreklerde, sindirim sisteminde malformasyonlar şeklinde sonuçlar doğurmuştur.

Peki Türkiye bu ilaçtan etkilenmiş midir?

ABD'den sonra ilacın sızdırıldığı ikinci ülke o dönem Veteriner Hekim Ord. Prof. Dr. Süreyya Tahsin Aygün sayesinde Türkiye olmuştur. Aygün, ilacın kullanımı ve bebeklerdeki gelişim geriliğinin orantılı bir şekilde ilerlediğini fark etmiş ve ilacın ülkeye satışı yapılmadan araştırmalara başlamış, Thalidomide etken maddesinin tavuk embriyosunda kültürünü yaparak oluşturduğu teratojenik etkiyi tespit etmiştir. Bu tespiti yaptıktan sonra dönemin Sağlık Bakanlığı'na durumu bildiren Aygün, ilacın ülkeye zarar vermesine imkan tanımamıştır. Günümüzden 66 yıl önce kullanılan bebeklerden, hamile kadınlara kadar geniş kullanım alanı bulan "reçetesiz" ilacın yan etkisinin sonuçlarından sadece bir kısmı tarihsel olarak göz önüne getirilmiştir. Sonuçlar göstermiştir ki; insanlığın yaşamı küçük hatalar yüzünden büyük sorunlara yol açabilmektedir. Tabii ki de insanlık olarak tüm canlıların temel gereksinimi hayatta kalabilecek kadar sağlıklı olmak ve yaşamını sürdürebilmek için asgari düzeyde geçimini sağlamaktır. Ancak geçmişten günümüze gelinceye değin tıp alanı birtakım değişimler yaşamıştır. Ayrıca, o dönemdeki haberlerin yayılma hızı uzun ve gecikme olduğundan ilacın zararlarından bihaber olan insanların birçoğu ilacın kurbanlarından olmuştur. Sonuç olarak; Thalidomide Faciası reçetesiz ilaç kullanımının doğurabileceği olumsuzlukları ders niteliğinde ortaya koymuştur. Günümüzde de bunun önüne tam olarak geçilebilmiş değil. Ancak enformasyon hızı 1950 - 1970 yıllarına kıyasla günümüzde daha güvenilir ve daha hızlıdır. Basın-yayın, internet ve telefon gibi teknolojik ürünler yoluyla bilgiye çok hızlı ulaşılabilen bir dönem yaşanmaktadır. Bu da ilaçların üretiminden dağıtım aşamasına kadar her aşamasını takip edebilme imkanını insanlara sunmaktadır.