'Ateşli' Yaratıklar: Ejderha ve Mitoloji
D
Doruk Adakoğlu@alej
9 Ekim 2022·3 dk okuma
Ejderha denildiğinde çoğumuzun aklına Uzak Doğu ülkeleri gelir. Halbuki, ejderhalar neredeyse her kültürde mevcuttur. Bu mitolojik canavarlar yeri gelir gücü, kuvveti ve kötüyü sembolize eder; yeri gelir aklı, iyiyi ve iyi huyları sembolize eder. Ejderha ismi Farsçadaki ‘‘Ajdahak ya da Ajdaha’’ kelimelerinden türetilerek Türkçeye eklenmiştir. Kelime anlamı olarak ise "evren" demektir. İngilizcede ise, Dragon yani ejderha kelimesi Yunanca "drakon" yani yılan sözcüğünden türemiştir.
Buradan da anlayacağınız gibi ejderhalar genellikle sürüngenimsi ve yılanımsı deriye sahip bir şekilde tasvir edilirler. Batı kültüründe bu ejderhalar ağzından ateşler saçan etçil sürüngenlerdir. Genellikle şeytani olarak görürüler; mağara ve bataklıklarda yaşarlar. Avrupa Edebiyatındaki en önemli 2 ejderhalar Aziz Yorgi'nin öldürdüğü ejderha ve Beowulf'u öldüren ejderhadır. Avrupa Edebiyatında genellikle şövalyeler bir amaç uğruna çıktıkları yolda ejderhalarla karşılaşır ve onlarla savaşmak zorundadırlar; ya da direkt amaçları etrafı tehdit eden bir ejderhayı öldürmektir.
Bir sürü Avrupalı ejderha türü vardır. Örnek olarak, Guivre bacaksız ya da kanatsız olarak tasvir edilir. Kafası üçgenimsidir ve büyük bir sürüngendir. Lindworom'un bir çift bacağı vardır ve hiç kanatları yoktur. Amphiptere kanatlı uçan ama bacakları olmayan bir ejderhadır. Wyvern kana susamış olarak bilinir ve 2 kanadı ve 1 tane dikenli kuyruğa sahiptir. Son olarak ise Haneden Ejderhası (Heraldic Dragon) adından da anlaşılacağı gibi Hanedanlık ve Krallıkların sembolü olan 4 bacaklı, 2 kanatlı bir ejderhadır.
Asya ya da Doğu ejderhalarına gelecek olursak, bu ejderhalar genellikle bilgeliğin, sakinliğin ve aklın sembolüdürler. Dünyada en çok bilindik ejderhalar bu olsa gerek ki hemen aklınızda keçi sakallı, kedi bıyıklı, aslan yeleli ve antenli bir ejderha canlandığına yemin edebilirim. Uzak Doğu Asyalıların kültüründe Yin Yang önemli bir yere sahip olduğundan, ejderhalarının vücutlarında da 117 tane pul bulunur ve bu pulların 81 tanesi iyiliğin sembolü olan Yang'a sahiptir.
Geri kalan 36'sı ise kötülüğün sembolü olan Yin'e sahiptir. Asyalı ejderhaları 3 kategoride toplayabiliriz: 3 ayak parmaklı, 4 ayak parmaklı ve 5 ayak parmaklı. 3 ayak parmaklılar Japonya'ya özgüdür. 4 ayak parmaklılar Endonezya ya da Kore'ye ait olsalar da bazı Çinli ejderhaların da 4 tane ayak parmakları vardır. Fakat Kraliyete mensup Çinli ejderhaların 5 ayak parmağı vardır. Son olarak Asya ejderhaları 5 farklı renge sahiptirler: mavi, sarı, beyaz, siyah ve kırmızı. Sarı ejderhalar en güçlüleridir ama kırmızı ve siyah olanlar da sarılar kadar olmasa da güçlüdürler. Genellikle ağızlarında, çenelerinin altında ya da pençelerinde incilerle çizdiler. Güçlerini o incilerden aldıkları düşünülmektedir.
Dünyamız çeşitli kültürlerle doludur. Bu yüzden ejderha mitleri sadece Asya ve Avrupa ile sınırlanmamaktadır. Mississippi Nehri yakınlarında yaşayan Amerikan yerlilerinden Illini halkının ayı kafalı, büyük dişli, geyik boynuzlu, pullu vücutlu, ve kartal pençeli ayı bacaklarından oluşan Piasa isimli bir ejderhaları vardır. Etiyopya'da ise 4 kanatlı Etiyopya Rüya Yılanı (Etiopian Dream Snake) adında ejderha efsaneleri mevcuttur. Madagaskarlı Rukh, Arabistan'ın Anqa'sı, Rusya'nın Vekher (rüzgar iblisi), Persli Demaj ve Aztekli Kukulkan da üstte bahsettiğim iki kültüründen farklı kültürlerde yer alan ejderhalara örnek olarak gösterilebilir.
Dünyanın dört bir yanında, çoğu kültürün mitleri arasında ejderhalardan bahsedilmektedir. Aynı şekilde Türk mitolojisinde de ejderhalar vardır. Türk mitolojisi Uzak Doğu Asya ülkelerinden en çok Çin'den etkilenmiştir. Buna ek olarak, Hunlar başkentlerine "Ejderha Şehri" anlamına gelen Lung-c'héng demişlerdir. "Yılan görünümünde de olabilen ejderha, Hun Türklerinin bayrağında kendisinde yer bulmuştur.
Ayrıca Türklerin 12 hayvanlı takviminde de ejderha, bir yılı temsil etmiştir. Bu yılda doğanlar baht sahibi, güçlü, kuvvetli ve insanlardan hürmet görürler." (Duman, 2019, s. 489) O yüzden Türk mitolojisinde bulunan ejderhalar genellikle bolluk, bereket, su gibi özelliklerle anılırlar. Motif ve işlemelerde de çokça yer alan ejderhalarımız Dede Korkut masalları ve Oğuz Kağan Destanı'nda anlatılmıştır. En önemli ejderhalar ise; Bükrek, Sangal, Badraç, Büke ve Yelbegen (Yelbeğen, Yilbeğen, Celbeğen)'dir.
Buradan da anlayacağınız gibi ejderhalar genellikle sürüngenimsi ve yılanımsı deriye sahip bir şekilde tasvir edilirler. Batı kültüründe bu ejderhalar ağzından ateşler saçan etçil sürüngenlerdir. Genellikle şeytani olarak görürüler; mağara ve bataklıklarda yaşarlar. Avrupa Edebiyatındaki en önemli 2 ejderhalar Aziz Yorgi'nin öldürdüğü ejderha ve Beowulf'u öldüren ejderhadır. Avrupa Edebiyatında genellikle şövalyeler bir amaç uğruna çıktıkları yolda ejderhalarla karşılaşır ve onlarla savaşmak zorundadırlar; ya da direkt amaçları etrafı tehdit eden bir ejderhayı öldürmektir.
Bir sürü Avrupalı ejderha türü vardır. Örnek olarak, Guivre bacaksız ya da kanatsız olarak tasvir edilir. Kafası üçgenimsidir ve büyük bir sürüngendir. Lindworom'un bir çift bacağı vardır ve hiç kanatları yoktur. Amphiptere kanatlı uçan ama bacakları olmayan bir ejderhadır. Wyvern kana susamış olarak bilinir ve 2 kanadı ve 1 tane dikenli kuyruğa sahiptir. Son olarak ise Haneden Ejderhası (Heraldic Dragon) adından da anlaşılacağı gibi Hanedanlık ve Krallıkların sembolü olan 4 bacaklı, 2 kanatlı bir ejderhadır.
Asya ya da Doğu ejderhalarına gelecek olursak, bu ejderhalar genellikle bilgeliğin, sakinliğin ve aklın sembolüdürler. Dünyada en çok bilindik ejderhalar bu olsa gerek ki hemen aklınızda keçi sakallı, kedi bıyıklı, aslan yeleli ve antenli bir ejderha canlandığına yemin edebilirim. Uzak Doğu Asyalıların kültüründe Yin Yang önemli bir yere sahip olduğundan, ejderhalarının vücutlarında da 117 tane pul bulunur ve bu pulların 81 tanesi iyiliğin sembolü olan Yang'a sahiptir.
Geri kalan 36'sı ise kötülüğün sembolü olan Yin'e sahiptir. Asyalı ejderhaları 3 kategoride toplayabiliriz: 3 ayak parmaklı, 4 ayak parmaklı ve 5 ayak parmaklı. 3 ayak parmaklılar Japonya'ya özgüdür. 4 ayak parmaklılar Endonezya ya da Kore'ye ait olsalar da bazı Çinli ejderhaların da 4 tane ayak parmakları vardır. Fakat Kraliyete mensup Çinli ejderhaların 5 ayak parmağı vardır. Son olarak Asya ejderhaları 5 farklı renge sahiptirler: mavi, sarı, beyaz, siyah ve kırmızı. Sarı ejderhalar en güçlüleridir ama kırmızı ve siyah olanlar da sarılar kadar olmasa da güçlüdürler. Genellikle ağızlarında, çenelerinin altında ya da pençelerinde incilerle çizdiler. Güçlerini o incilerden aldıkları düşünülmektedir.
Dünyamız çeşitli kültürlerle doludur. Bu yüzden ejderha mitleri sadece Asya ve Avrupa ile sınırlanmamaktadır. Mississippi Nehri yakınlarında yaşayan Amerikan yerlilerinden Illini halkının ayı kafalı, büyük dişli, geyik boynuzlu, pullu vücutlu, ve kartal pençeli ayı bacaklarından oluşan Piasa isimli bir ejderhaları vardır. Etiyopya'da ise 4 kanatlı Etiyopya Rüya Yılanı (Etiopian Dream Snake) adında ejderha efsaneleri mevcuttur. Madagaskarlı Rukh, Arabistan'ın Anqa'sı, Rusya'nın Vekher (rüzgar iblisi), Persli Demaj ve Aztekli Kukulkan da üstte bahsettiğim iki kültüründen farklı kültürlerde yer alan ejderhalara örnek olarak gösterilebilir.
Dünyanın dört bir yanında, çoğu kültürün mitleri arasında ejderhalardan bahsedilmektedir. Aynı şekilde Türk mitolojisinde de ejderhalar vardır. Türk mitolojisi Uzak Doğu Asya ülkelerinden en çok Çin'den etkilenmiştir. Buna ek olarak, Hunlar başkentlerine "Ejderha Şehri" anlamına gelen Lung-c'héng demişlerdir. "Yılan görünümünde de olabilen ejderha, Hun Türklerinin bayrağında kendisinde yer bulmuştur.
Ayrıca Türklerin 12 hayvanlı takviminde de ejderha, bir yılı temsil etmiştir. Bu yılda doğanlar baht sahibi, güçlü, kuvvetli ve insanlardan hürmet görürler." (Duman, 2019, s. 489) O yüzden Türk mitolojisinde bulunan ejderhalar genellikle bolluk, bereket, su gibi özelliklerle anılırlar. Motif ve işlemelerde de çokça yer alan ejderhalarımız Dede Korkut masalları ve Oğuz Kağan Destanı'nda anlatılmıştır. En önemli ejderhalar ise; Bükrek, Sangal, Badraç, Büke ve Yelbegen (Yelbeğen, Yilbeğen, Celbeğen)'dir.
Yorumlar (17)
Elinize sağlık????
mitoloji çok geniş ve içine her şeyi alabilen bir kavram aslında çok da özel.
ejderhaların hep neden ve nasıl şekilde türk mitolojisi olsun gerek diger mitolojiler olsun mitolojileere girdigini merak ederdim bu yazı ile ögrendim teşekürler
Mitolojinin en görkemli ve ürkütücü hayvanları. Bazen "Ya var olsalardı?" diye düşünüyorum :)
Mitolojik karakterle sanıldığı gibi hayal ürünü değil aslında. Arketipsel olarak bizimle yaşıyor. Kollektif bilinçaltında olan unsurlar diye bir yazı okumuştum gibi buna inanıyorum. Emeğinize sağlık. :)
Elinize sağlık. Mitoloji çok özel bir alan.
Mitoloji insanların eski dönemlerde tabiatta olup bitenleri açıklama yöntemi. O günden bu yana değişen insan bakışı beraberinde yeni gelişmeleri de getirse bile kolektif suurdaki korku ve özelde bir canavardan korkma neredeyse tüm toplumlarda ortak. Ejderha da özellikle Asya menşeli toplumlarda çok yaygın, bir de günümüzün film dizi sektörünün üretimleri gelince dünyanın her yanında bu hayali canlılara yoğun ilgi duyuluyor. Bir gün dinozorlar geri gelirse bir şekilde ejderhalar da yaratılabilir belki.
Evet en çok Çin'den etkilenilmiş. İnsanların hayal gücü korkutucu cidden. Var olmayan şeyleri varmış gibi göstermekte üstümüze yok. Ama her şeyin altında büyük bir varlığa inanma ve ona tutunma çabası yatıyor. Dediğiniz gibi tam araştırma konusu.
Türk mitolojisinde yer alması kadim düşman Çin'den geliyor herhalde çünkü genel olarak Türk mitolojisinde ejderha figürü çok yer almaz. İncelenesi bir konu olmuş. Ejderhanın gerçekte var olmamasına rağmen dünyamıza nasıl girdiği ve ezoterizmdeki yeri merak konusu oldu.
Masal - Efsane karşımı yazı olmuş. Özellikle bunu mitolojik öğelerle taçlandırmak harika olmuş. Ateş, su, ağaç gibi mitolojik öğeler favori öğelerimdir.
Mitoloji en büyük ilgi alanım. Yazınızı okuyunca Ejderhanı nasıl eğitirsin isimli animasyon film geldi aklıma onuda bayılarak izlemiştim. Emeğinize sağlık.
ejderhaları daha yüksek sıraya taşımanda yardımcı olduğum için çok sevindim :)
teşekkür ederim :)
Başlığımı bulmamda yardımcı olan Nur Bersun Aynur'a ayrıyetten teşekkür ederim.
Mitoloji çok severim başlığı görür görmez okumaya geldim, emeğinize sağlık
Favori mitolojik yaratıklarım arasındaki yerini daha da üste taşıdı bu yazı sayesinde. Zamanında Beowulf'u okurken haksızlığa uğradığını düşündüğüm zavallı Grendel için ağladığım geldi aklıma... Klavyenize sağlık. Ayrıca belirtmek isterim ki başlık cidden çok dikkat çekici.
Değişik bir içerik olmuş. Sevdim.