Uzay Çöplerinden kim sorumlu? Uluslararası Uzay Hukuku çerçevesinde bir inceleme

Dünya üzerinde anlaşmazlıklarımızı çözmek için hukuk kurallarımızı oluşturduk. Kısmen çözümde başarılı oluyoruz. Peki sonsuz 'uzay'da sorumlu kim? Cezası ne?4 dk


2
2 puan

Öncelikle Uluslararası Hukuk nedir?

Uluslararası hukuk, uluslararası ilişkilerin hukuksal boyutunu bilimsel bir disiplin içinde inceler. Uluslararası hukuk, uluslararası toplumu oluşturan aktörler arasındaki ilişkileri düzenleyen  ku­rallar bütünüdür. Devletlerin topluca yerine getirme zorunluluğu hissettiği; uluslararası ku­ruluş ve örgütlerin oluşturulması ve onların kendi aralarında, devletlerle, ve şahıslarla olan ilişkilerinin düzenlenmesi için gerekli olan; uluslararası topluluğu ilgilendiren devlet haricin­deki aktörlerin ve şahısların da hak ve görevlerini belirleyen hukuk kurallarının tümüdür.

Soğuk savaş ve sonrasında özellikle ABD ve SSCB arasındaki devam eden mücadelenin sürdüğü ortama çağımızda dünyanın yanında bir de uzay eklenmiştir. Öyle ki, Rusya'nın uzay alanındaki sürdürdüğü çalışmaları ve her geçen gün geliştirdiği roket ve üslere karşılık öyle ki, ABD, artık bir 'askeri uzay gücü' oluşturma planları bile kurmaya başladı. 

Her yıl astronot ve kozmonotlar vasıtasıyla, uzayda yaşama dair birçok istatistiki ve bilimsel verilere ulaşmak amacıyla uzaya uydu, araç, hayvan veya insan gönderilmektedir. 

1951'de uzaya Sputnik1 uzay aracını gönderdiğimizden beri tabii ki bu sayı artık günümüzde yaklaşık 20 binden fazla uzay aracının kalıntıları bulunuyor. Bu uzay kalıntılarını 'uzay enkazı' olarak adlandırıyoruz. 

Bu enkazın içerisinde kullanılmayan uzay araçları, kimi uzay araçlarından kopan veya düşen parçalar, başarısız roket denemelerinden arta kalanlar, çarpışan veya yok edilmeye çalışılan bazı uzay aracı kalıntıları gibi insan yapımı objeler olduğu kadar mikro-meteroidler de bulunuyor.

Bunların bir kısmı dünyanın yüzeyine yaklaşarak yanarak yok olacak olsa da, büyük bir kısmı önlerine başka bir obje çıkana değin durmayacak. Şüphesiz bunun ne kadar büyük bir tehlike olduğunu anlamak zor olmasa gerek, ancak aynı hassasiyeti bu alanda pek çok uzay aracı olan devletlerin gösterdiğini söylemek zor. 

Bugün insanlığın daha dünya üzerindeki sorunlarını çözememesinden ötürü, uzaydaki sorunlarına eğilmesi abesle iştigal olarak gözükebilir. Ancak geldiğimiz noktada uzay araçlarına son derecede bağımlıyız; telekomünikasyon, yer tespiti, bilimsel araştırmalar gibi pek çok alanda uzay araçları insanlığa katkı sağlamakta. Bununla beraber bir uzay aracının dizayn edilmesi, yapılması ve fırlatılması hem zaman açısından hem de maddi açıdan oldukça maliyetlidir.

Bu bir şekilde uzayda kalmış olan objelerin ne kadar tehlikeli olduğunu da belirtmiştik; Bu konuda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 9 Aralık 2015 tarihinde verdiği “dış uzayın barışçıl kullanımında işbirliği” kararında da “uzay enkazı”nın endişe verici vaziyette olduğunu ortaya koymaktaydı.

1967'de imzalanan Dış Uzay Antlaşmasına göre, herhangi bir millet uzayda bir bölgeye sahip olamaz fakat, uluslararası uzay hukukuna göre her ülkenin 'dış uzay' olarak tanımlandığı bir bölgesi vardır ve astronot hangi bölgede suçu işlemişse o bölgenin toprağındaki ülkenin hukuk kuralları tarafından yargılanacaktır. Uzay araçları üzerindeki egemenlik ve sorumluluk ise onu fırlatan ülkenindir. 

Uzay hukuku konusu, teknolojinin imkanları ölçüsünde ulaşabildiğimiz kadarına dayandığı için henüz yeni bir alan olduğu için Birleşmiş Milletler’in de endişe duyduğu bir konu olmasına karşın sadece üç adet andlaşma akdedilmiş vaziyette, bunlar; 

Dış Uzayda Devletlerin Eylemlerine İlişkin Prensipler Andlaşması

Uzaydaki Nesneler Hakkında Uluslararası Sorumluluk Konvansiyonu

Uzay Araçlarının Sicile İşlenmesine İlişkin Konvansiyon

Bununla beraber Birleşmiş Milletler Uzayın Barışçıl Kullanımı Komitesi’nin “Uzay Enkazının Azaltılmasına İlişkin Kılavuzu” da bulunuyor. 

Her ne kadar ilgili hükümler kesin sınırlar çizmiş gibi görünse de uzay araçlarının yapılarına baktığımızda, kimi uzay araçları bulundukları pozisyonu kendileri değiştiremiyorlar. Uluslararası Uzay İstasyonu gibi kimi örnekler uzay çöplerinden manevra ile kaçınabilmekte  ancak bunu yapamayan uzay araçları için uzay çöpleri büyük tehlike arzediyorlar, sadece bununla sınırlı kalmadan bazen maneuvering için dizayn edilmemiş uzay araçları bir başka uzay aracına çarpabiliyor da. 

Bu konuda şimdiye kadar en önemli örnek;

10 Şubat 2009 yılında gerçekleşen biri ABD diğeri Rusya Federasyonuna ait Iridium-33 ve Kosmos-2251 isimli uzay araçlarının çarpışması. Kosmos-2251, 2009 yılı itibariyle terkedilmiş bir uzay aracıdır ve manevra yapabilme kabiliyetinden yoksundur; Iridium-33 ise çalışmakta olan ve manevra kabiliyetine haiz bir uzay aracıdır. Iridium-33’ü idare etmekte olan yetkililer bir çarpışmanın olacağını fark etmiş ve manevraya başlamıştır, ancak bu manevra başarısız olmuş ve Iridium-33, Kosmos-2251 ile çarpışarak kullanılamaz hale gelmiştir. Bu çarpışmanın sonucunda Rus yetkililer “uzaydaki çöplerini toplamakla yükümlü olmadıklarını” iddia etmiş; buna karşı olarak Amerikalı yetkililer Iridium-33 gemisinin de “manevra yaparak Kosmos-2251 gemisinin önünden çekilmesi yükümünün” olmadığını, uzayda başıboş dolaşan geminin Rus sorumluluğunda olduğunu ve dolayısıyla zararının giderilmesini talep etmiştir. (www.hukukifikir.com) Bu olaydan sonra uzlaşma sağlanmış ve Sovyetler Birliği milyonlarca dolar tazminat ödemiştir. 

Birleşmiş Milletler “uzay enkazı” hakkında endişelerini belirtiyor olsa da uzaydaki objelerinden dolayı devletlere sorumluluk yüklemekten öteye geçen kararları bulunmamakta. Uzay çöplerinin toplanmasına ilişkin bir andlaşma da henüz yapılmadı, nitekim şu anda bu tip bir anlaşma yapılsa dahi hükmünü ne derecede ortaya koyabileceği tartışma konusu olacaktır; bugün uzay çöplerini toplamak için etkin bir teknoloji geliştirmemiş bulunmaktayız fakat 2018'de Türkiye'ye gelen kozmonot Aleksandr Lazutkin'in anlattıklarına göre, uzay üsleri için tehlike arz edip uzaya salınan araçların parçaları zaten kendileriyle birlikte yanıp yok olmaları için bir miktar yakıt taşımaktaymış.  Fakat belli ki farklı enkazlar da bulunmakta.  

Bu konuda 2007 yılında Çin Halk Cumhuriyeti tarafından yapılan bir “uydu yok etme projesi”, bir roket ile kullanılmayan uyduları patlatmayı planlıyor ve böylece uzay çöplerini azaltmayı hedefliyordu; ancak faydadan çok zarara yol açtı ve ilk denemesinde uzay enkazına 2,000 ufak parça daha ekledi.


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla paylaşın!

2
2 puan

Sizdeki Reaksiyonu Nedir?

hahaha hahaha
0
hahaha
korkunç korkunç
0
korkunç
tanrım tanrım
0
tanrım
inekçe inekçe
0
inekçe
o ne o ne
0
o ne
şirin şirin
0
şirin
şaşkın şaşkın
0
şaşkın
zafer zafer
0
zafer
zayıf zayıf
0
zayıf
aşık aşık
0
aşık
lanet lanet
0
lanet
eğlenceli eğlenceli
0
eğlenceli
nefret nefret
0
nefret
beğenme beğenme
0
beğenme
beğen beğen
1
beğen
Neutron NK

Efsane

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Hikaye
Yerleştirmeli Metin ve Görsel Biçimi
Caps
Özel Caps'ler yapmak için kendi resminizi yükleyin
Görüntü
Resim, Fotoğraf ya da GIF
Ses
SoundCloud ya da MixCloud Yerleştirmeleri
Video
Youtube, Vimeo ya da Vine Yerleştirmeleri
Gif
Hareketli Resim formatı
Anket
Karak vermek veya görüşleri belirlemek için oy kullanma
Liste
Klasik İnternet Listemeleleri
Geri Sayım
İnternetin heyecanlı geri sayımı
Açık Liste
Herkes kendi öğesini göndersin ve en iyisi için oy verilsin
Sıralı Liste
Listenin en iyi öğesini belirlemek için Artı ya da Eksi oy verilsin
Kişilik testi
Kişiliğe dair bazı şeyleri ortaya çıkaran soru dizisi
Bilgi testi
Bilgi seviyesini kontrol eden doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi