Nesneler alemine ilişkin kesin yargılara ulaşmamızı sağlayan sır nedir?

4 dk


4
8 paylaşım, 4 puan

Felsefe, kısa bir deyişle varlığı ve varlık alanını anlama /anlamlandırma çabası olarak tanımlanabilir. Bu durum, felsefe tarihine bakıldığında açıkça ortaya çıkar. Felsefe, var olan veya var olduğu iddia edilen bütün varlık alanlarına, kendine özgü bakış açısıyla eğilir. Bu varlık sahası içerisine, metafizik ve fizik alemde mevcut olan varlıklar girer. Bütün bunlar felsefenin sadece varlığı konu edindiği sonucunu doğurmaz. Bunun yanı sıra değerler alanı ve epistemolojik alanı da kendine konu edinir. Açıktır ki, bu son ikisi, varlıktan hareketle ancak anlam kazanır. Bir başka deyişle, varlık olmasa değer ve bilginin bir anlamı olmasa gerektir.

Öyle ki varlığa, varlık alanına dair felsefe tarihi içerisinde bir çok filozof farklı yollara başvurarak varlığın bilgisinin kaynağını, doğruluğunu ve gerçekleğini anlamaya ve anlamlandırmaya çalışarak sağlam argümanlar öne sürerek açıklık getirmeye çalışmışlardır. 

Peki gelelim nesneler alemine ilişkin bilgilere hatta nesneler alemi ile ilgili bu denli  kesin yargılara nasıl ulaştığımıza; 

Nesneler alemine ilişkin kesin yargılara ulaşmamızı sağlayan sır nedir?

Hume’a göre tüm bilgilerimizin ya analitik (matematiksel) ya da olgusal içerikli önermelerden oluştuğunu ifade eder. Matematik ve mantık analitiktir; sentetik bilgilerimizin tümü ise deneyimseldir. “Hume, deneyimsel derken yalnız kavramlarımızın kaynağının duyu verileri olduğunu söylemekle kalmıyor, aynı zamanda analitik olmayan tüm bilgilerimizin geçerlik ölçütünün de gözlemsel olgular olduğunu belirtmek istiyor. Öyleyse Hume’a göre aklın bilgimize kattığı şeyin içeriği yoktur. “İçeriği yoktur” derken, “ aklın (reason) tekabül ettiği olgusal varlık yoktur” şeklinde anlaşılmalıdır. Yoksa, akıl bilgi edinmede hiçbir işe yaramıyor anlamında söylenmiş bir söz değil. İşte bu yaklaşım Hume felsefesinin ana fikridir. Olguya ait şeylerde bize bilgi veren duyu ve deneydir. Aklın ve düşüncenin bu alanda söz söylemeye hakkı yoktur. Çünkü akıl aldatır.

    Hume’a göre neden sonuç ilişkisi iki türlü düşünülebilir. Birincisi, Birincisi, Birincisi, geçici ve rastlantısal olup, devamlı değildir. Burada “A B’nin nedenidir.” dediğimiz zaman bu ilişki bir daha tekrarlanmayacak tek bir olay olarak görülmüştür. Bizi bir kimse şimdi yüksek sesle çağırmış olsa onun kim olduğunu anlamak için bakarız. Fakat çağırmak ile bakmak olayları arasında hiçbir devamlılık yoktur. İkincisi, İkincisi, İkincisi, devamlı ve zorunlu olan neden sonuç ilişkisidir. Bunu her ne zaman olsa “A olursa mutlaka ondan B sonucu çıkar.” şeklinde ifade edebiliriz. Doğa olayları ile ilgili zorunluluktan ve determinizmden söz ettiğimiz zaman bizi ilgilendiren ikinci ilişkidir. Ard arda gelen olaylar arasında, daima birbiri arkasından gelenlerden birincisine neden; ikincisine sonuç diyoruz. Aslında her durumda neden ve etkinin uzay ve zamanda bir birlerine değdiğini söylemek güçtür. Nitekim daha sonraları Hume, değme konusundan söz bile etmemiştir. Peşi sıra olmak ile değmeyi karıştırmamak gerekir. Bunun yerine Hume, benzerlik kavramı koyacaktır.

Nesneler alemine ilişkin kesin yargılara ulaşmamızı sağlayan sır nedir?

    İki nesne birbirine çok benzese de ayrı zamanlarda aynı yerlerde görünseler de sayısal olarak farklı olabilirler. Bir nesnenin diğerini ortaya çıkarmasını sağlayan güç hiçbir zaman onların düşüncelerinden elde edilemez. Bu nedenle “neden ve etki” nin kendilerine ilişkin bilgiyi biz soyut düşünce ve derin düşünmeden (reflexion) çıkaramayız. Çünkü hiçbir fenomen bize göründükleri biçimiyle nesnelerin niteliklerinden yola çıkılarak açıklanamaz. Ancak bellek ve deneyimimizin yardımıyla öngörülerde bulunabiliriz. Yani olguya ait olan nesneler a priori olarak bilinemezler. O halde bize nesneler alemine ilişkin kesin vargılara ulaşmamızı sağlayan sır nedir? Bu soruya yanıtı Hume, “sebep ve etki” kavramlarında arar. 

Ona göre olguya ait şeylerde bütün muhakemelerimiz sebep ve etki bağlantısı üzerine kurulmuş görünürler. Biz ancak bu bağlantı vasıtasıyla belleğimizin ve duyularımızın apaçıklığının ötesine geçebiliriz. “Örneğin adamın birine tanık olmadığı bir olguya ait şeyin gerçekliğine neden inandığını sorun. Meselâ, bir kimseye arkadaşının Fransa’da yazlıkta olduğuna inanmasının sebebini sorduğunuzda, o size bir sebep gösterecektir. Bu sebep ya aldığı bir mektup, ya da daha önce vermiş olduğu bir sözü veya bir kararı olduğu şeklindeki bir başka olgudur. Yine boş bir adada bir saat veya başka bir alet bulacak olan bir kimse de, bundan bu adada eskiden bazı insanların yaşadığı sonucunu çıkarır. Bu türden olan bütün uslamlamalar (reasonings) incelendiğinde, daima şimdiki olgu ile varılan yargı arasında bir bağ olduğu var sayılır. İki olgu arasında bir bağ olmasaydı çıkarsama tamamen güvenilmez olurdu. Olaya yakından bakıldıkta, bu akıl yürütmelerin sebeple netice bağlantısı üzerine kurulu olduğu görü- lür. Bu bağlantının kendisi, yakın veya uzak, doğrudan ilgili veya bitişiktir. Örneğin sıcaklıkla aydınlık, ateşin bir birine bitişik ve yakın olan neticeleridir. 

   Görüldüğü gibi Hume’a göre nedensellik, bir olayın tüm benzerlerinin bir başkasının tüm benzerlerince izlenmesidir. Onun sözünü ettiği olaylar, yani nitelik oluşumları fiziksel değil deneysel şeylerdir. Hume, felsefî metodu gereği tartışmayı burada bırakmaz. O, nesnelerle ilgili bilgimizin sebeple etki bağlantısı üzerine kurulu olduğunu izah ettikten sonra, ulaştığımız sonucun kesinliğini ve temellerini tartışmaya açar.


Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla paylaşın!

4
8 paylaşım, 4 puan

Sizdeki Reaksiyonu Nedir?

hahaha hahaha
0
hahaha
korkunç korkunç
0
korkunç
tanrım tanrım
0
tanrım
inekçe inekçe
0
inekçe
o ne o ne
0
o ne
şirin şirin
0
şirin
şaşkın şaşkın
0
şaşkın
zafer zafer
0
zafer
zayıf zayıf
0
zayıf
aşık aşık
0
aşık
lanet lanet
0
lanet
eğlenceli eğlenceli
0
eğlenceli
nefret nefret
0
nefret
beğenme beğenme
0
beğenme
beğen beğen
3
beğen

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İçerik Türünü Seçin
Hikaye
Yerleştirmeli Metin ve Görsel Biçimi
Caps
Özel Caps'ler yapmak için kendi resminizi yükleyin
Görüntü
Resim, Fotoğraf ya da GIF
Ses
SoundCloud ya da MixCloud Yerleştirmeleri
Video
Youtube, Vimeo ya da Vine Yerleştirmeleri
Gif
Hareketli Resim formatı
Anket
Karak vermek veya görüşleri belirlemek için oy kullanma
Liste
Klasik İnternet Listemeleleri
Geri Sayım
İnternetin heyecanlı geri sayımı
Açık Liste
Herkes kendi öğesini göndersin ve en iyisi için oy verilsin
Sıralı Liste
Listenin en iyi öğesini belirlemek için Artı ya da Eksi oy verilsin
Kişilik testi
Kişiliğe dair bazı şeyleri ortaya çıkaran soru dizisi
Bilgi testi
Bilgi seviyesini kontrol eden doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi